Je CO2-footprint staat. Je weet hoeveel ton CO2-equivalent je bedrijf uitstoot en waar die vandaan komt. Dat getal is een startpunt, geen resultaat. Klanten, banken en opdrachtgevers vragen steeds vaker wat je ermee doet: welk doel je stelt, hoe je dat haalt en hoe je voortgang laat zien.
Dit artikel beschrijft de route in zes stappen: van footprint naar doelen, uitvoering, monitoring en rapportage. Per stap lees je wat je nodig hebt en waar het vaak misgaat.
Stap 1: maak je footprint een betrouwbaar basisjaar
Een doel is zo sterk als het getal waarop het rust. Voordat je doelen stelt, leg je je footprint vast als basisjaar: het jaar waartegen je alle reductie meet.
Controleer vier punten:
- Welke vestigingen, dochters en activiteiten tellen mee? Kies één benadering volgens het GHG Protocol (operationele of financiële controle) en houd die vast.
- Scopes compleet. Scope 1 (eigen verbranding: gas, wagenpark) en scope 2 (ingekochte elektriciteit en warmte) zijn de basis. Breng ook scope 3 in kaart, minstens met een globale screening van de 15 categorieën. Bij de meeste bedrijven zit daar het grootste deel van de uitstoot.
- Scope 2 dubbel. Rapporteer elektriciteit zowel locatiegebaseerd (gemiddelde netmix) als marktgebaseerd (je eigen contract, met garanties van oorsprong).
- Noteer per post of het gaat om gemeten data (meterstanden, facturen) of schattingen (uitgavenmethode, gemiddelden). Schattingen mogen, maar je moet ze later kunnen vervangen.
Leg ook vast wanneer je het basisjaar herberekent. Gangbaar is een drempel van 5% wijziging door een overname, verkoop of methodewijziging. Zonder die regel vergelijk je later appels met peren.
Valkuil: een basisjaar kiezen dat niet representatief is, zoals een coronajaar of een jaar met een grote eenmalige verbouwing.
Stap 2: bepaal waar je reductie haalt
Niet elke ton is even makkelijk te reduceren. Zet je emissiebronnen op een rij en beoordeel ze op twee vragen: hoe groot is de kostenpost en hoeveel invloed heb je erop?
- Grote kostenpost, veel invloed: hier begin je. Denk aan aardgas voor verwarming, diesel in het wagenpark of grijze stroom.
- Grote kostenpost, weinig invloed: vaak scope 3, zoals ingekochte materialen. Hier werk je met leveranciers en inkoopeisen.
- Kleine kostenpost, veel invloed: snelle stappen die zichtbaar zijn voor medewerkers, zoals zakelijke reizen of afval.
- Kleine kostenpost, weinig invloed: laat je voorlopig liggen.
Koppel aan elke grote post een of meer concrete reductiemaatregelen met een schatting van de besparing in ton CO2-e, de kosten en het moment waarop je investeert. Sluit aan bij natuurlijke vervangmomenten: een cv-ketel aan het einde van zijn levensduur, een leasecontract dat afloopt, een energiecontract dat verlengd wordt.
De CO2-Prestatieladder noemt dit een omvang- en invloedanalyse. Handboek 4.0 vraagt die expliciet, inclusief de waardeketen.
Valkuil: alleen maatregelen kiezen die goedkoop en makkelijk zijn. Daarmee haal je de eerste 10 tot 20% reductie, maar niet het pad naar nul.
Stap 3: stel doelen die je kunt verantwoorden
Een goed klimaatdoel heeft vier onderdelen: een basisjaar, een doeljaar, een percentage reductie en de scopes waarop het slaat. “We willen duurzamer worden” is geen doel. “50% minder scope 1- en 2-uitstoot in 2030 ten opzichte van 2023” wel.
Korte en lange termijn
- Korte termijn (5 tot 10 jaar): concreet, gekoppeld aan maatregelen uit stap 2. Hierop stuur je.
- Lange termijn (net-zero, uiterlijk 2050): de stip op de horizon. Net-zero betekent dat je het overgrote deel van je uitstoot reduceert en alleen de onvermijdelijke rest neutraliseert met permanente CO2-verwijdering.
Compensatie met CO2-credits telt niet als reductie. Je mag het naast je reductiepad inzetten, maar meld het altijd apart.
Wetenschappelijk onderbouwd: SBTi
Wil je dat je doel aantoonbaar past bij 1,5 °C, dan is het Science Based Targets initiative (SBTi) de gangbare route. Op 11 juni 2026 publiceerde SBTi versie 2.0 van de Corporate Net-Zero Standard. Wat dat betekent:
- Versie 2.0 legt meer nadruk op uitvoering en voortgangsrapportage, niet alleen op het stellen van doelen.
- Bedrijven vallen in categorie A (groot, onder meer vanaf €450 miljoen omzet) of categorie B. Voor categorie B zijn een net-zero-doel en een transitieplan optioneel. Een korte-termijndoel op scope 3 is alleen verplicht voor categorie A.
- Validatie onder versie 2.0 start begin 2027. Moet je in 2026 of 2027 een doel indienen of vernieuwen, dan gebruik je nog versie 1.3.1 (SBTi).
Geen SBTi-validatie? Gebruik de methodiek dan als richtlijn. Een doel dat je onderbouwt met een erkend reductiepad is sterker dan een rond getal.
Valkuil: alleen een net-zero-jaar communiceren zonder tussendoel. Zonder doel voor 2030 is er niets om je op aan te spreken, en dat zien klanten en auditors ook.
Stap 4: vertaal doelen naar een transitieplan
Een doel zonder plan blijft een belofte. Het transitieplan maakt zichtbaar hoe je van je basisjaar naar je doeljaar komt: welke maatregel, wanneer, door wie en met welk budget.
Een werkbaar plan bevat:
- Maatregelenlijst met planning. Per maatregel: verwachte reductie in ton CO2-e, investering, startjaar en eigenaar.
- Een lijn per jaar van basisjaar naar doeljaar. Tel de maatregelen op en controleer of je het doel haalt. Gat? Dan heb je extra maatregelen nodig of een ander doel.
- Wie is eindverantwoordelijk in de directie? Wie coördineert? Hoe vaak bespreekt het management de voortgang? Een CO2-doel dat bij één duurzaamheidsmedewerker ligt, haalt het niet.
- Budget en investeringsbeleid. Neem CO2 mee in investeringsbeslissingen, bijvoorbeeld met een interne CO2-prijs of een eis dat nieuwe installaties fossielvrij zijn.
- Voor scope 3: welke leveranciers benader je, welke inkoopeisen stel je, welke data vraag je op?
Betrek medewerkers vroeg. Chauffeurs, inkopers en facilitair beheerders bepalen in de praktijk of een maatregel werkt.
Valkuil: een plan dat alleen in een rapport staat. Neem de maatregelen op in de jaarbegroting en het meerjareninvesteringsplan, anders verschuiven ze elk jaar naar volgend jaar.
Stap 5: meet je voortgang tussentijds
Wacht niet tot de jaarlijkse footprint om te zien of je op koers ligt. Kies een paar stuurgetallen die je vaker meet en die direct samenhangen met je grootste posten.
Richtlijnen voor monitoring:
- Absoluut én relatief. Rapporteer je totale uitstoot en een intensiteit. Groeit je bedrijf, dan laat de intensiteit zien of je efficiënter wordt. Je doel blijft wel absoluut.
- Vaste methode. Gebruik elk jaar dezelfde emissiefactoren en rekenregels, of herbereken het basisjaar als je iets wijzigt.
- Afwijking verklaren. Lig je achter op je reductiepad? Benoem de oorzaak en de bijsturing. Dat is ook precies wat SBTi 2.0 vraagt.
- Verzamel facturen, meterstanden en leveranciersdata op één plek, met vaste eigenaren per bron. Dat scheelt weken werk bij elke rapportage.
Valkuil: monitoring die alleen terugkijkt. Gebruik de cijfers in het managementoverleg om bij te sturen, niet alleen om achteraf te rapporteren.
Stap 6: rapporteer transparant en controleerbaar
Transparant rapporteren betekent: je laat zien wat je meet, hoe je rekent, wat je bereikt en waar je achterloopt. Een lezer moet je cijfers kunnen narekenen.
Wat er in een goede klimaatrapportage staat
- Uitstoot per scope, voor het rapportagejaar en het basisjaar. Scope 2 locatie- én marktgebaseerd.
- Methode en bronnen: afbakening, emissiefactoren, aannames en het aandeel geschatte data.
- Doelen en voortgang: het doel, het reductiepad en waar je nu staat. Ook als je achterloopt.
- Maatregelen: wat je hebt gedaan en wat het opleverde in ton CO2-e.
- Compensatie apart: gekochte CO2-credits nooit verrekenen met je uitstoot.
- Herberekeningen: heb je het basisjaar aangepast, leg dan uit waarom.
Welk kader past bij jouw bedrijf
Kies één kader als basis en hergebruik dezelfde cijfers voor klantvragenlijsten, bankvragen en aanbestedingen.
Pas op met claims
Sinds 27 september 2026 gelden in Nederland strengere regels voor milieuclaims richting consumenten (Richtlijn (EU) 2024/825). Concreet:
- Een product klimaatneutraal noemen op basis van CO2-compensatie is verboden.
- Vage claims als “duurzaam” of “groen” zonder onderbouwing zijn verboden.
- Een claim over toekomstige prestaties, zoals “net-zero in 2040”, vraagt een concreet en controleerbaar uitvoeringsplan.
De ACM raadt absolute claims op basis van compensatie ook op bedrijfsniveau af. Communiceer daarom over wat je reduceert, niet over wat je compenseert.
Valkuil: alleen successen rapporteren. Een rapport zonder tegenvallers wekt wantrouwen bij auditors en klanten. Benoem waar je achterloopt en wat je eraan doet.
Checklist: wat je nodig hebt
- ☐ Footprint scope 1, 2 en 3 volgens het GHG Protocol, met vastgelegd basisjaar
- ☐ Herberekeningsbeleid voor het basisjaar
- ☐ Analyse van grootste posten en invloed
- ☐ Doel voor de korte termijn (5 tot 10 jaar) en een net-zero-doel
- ☐ Transitieplan met maatregelen, reductie per maatregel, budget en eigenaar
- ☐ Eindverantwoordelijke in de directie en een vast overlegmoment
- ☐ Stuurgetallen met meetfrequentie en databronnen
- ☐ Gekozen rapportagekader (Vrijwillige Standaard, SBTi, ESRS of CO2-Prestatieladder)
- ☐ Claimcheck: geen klimaatneutraal-claims op basis van compensatie
Meer weten?
- Webinar: Van CO2-footprint naar net-zero strategie
- Grip krijgen op CO2-data
- Scope 3: De waarde van analyseren en reduceren van de CO2-uitstoot in de keten
